عەقیدەیا “رێڤەبرنا خوینێ”: براگماتییا ترامپی و چێکرنا ئالۆزییا بەردەوام
هيام حاجی ئەحمەد: ڤەکۆلەر د کاروبارێن سیاسی یێن کوردی دا و پسپۆرا دیرۆکا نوی و هەڤچەرخ
سیاسهتا ڕۆژهلاتا ناڤین یا سەرۆکێ ئامریکایێ، دۆنالد ترومپ، نکاره تهنێ وهکی کریارهک سیاسی سادە بێ خوەندن؛ بهرهڤاژی ڤێ، ئهو درێژکرنهک ئۆرگانیک یا سهردهستیا “کۆمەلگەها پیشهسازیا لهشکهری” یا ئامهریکایێ یه، کو شهران وهکی خهتێن هلبهرینێ و کریزان وهکی بازارێن ڤهکری دبینه. تشتێ کو ئهم ئیرۆ دبینن دوبارهکرنا ههمان رێبازێ یە کو خوەدیێن ڤان کارگههان دگەل مالباتا بۆش (باب و کور) را بکار ئانینه، تشتهک دن نینه، کو زهختا ڤان پیشهسازیان هێزا ئاژۆتنێ یا ڤهشارتی یا ل پشت داگیرکرنا ئیراقێ د سالێن ۱۹۹۰ و ۲۰۰۳ئان دا بوو. ئیرۆ، ههمان سهناریۆ خوه دوباره دکه: سهرکهفتن نه ب ئارامیا کو هاتی بدهستخستن تێ پیڤاندن، لێ ب شیانا ڤهگوههراندنا تهنگهزاریێ بۆ داخوازا ئابۆری تێ پیڤاندن، کو ئاشتیا کو قهزهنج ئان فرۆتنا چهکان چێناکه دبه بارهک ستراتهژیک یا نهخوهستی. ئهڤ فهلسهفهیهکه کو ژ ئهزموونێن بهرێ یێن شهرێن درێژ سوود وهردگره دا کو وان ئیرۆ ب شێوهیێن تهڤلههڤتر ژ نوو ڤه هلبهرینه، “رێڤهبرنا فەوزایێ” دکه ئارمانجهک ب خوه.
د ناڤ ڤێ چارچۆڤەیا براگماتییا دڕندانە دا، سەرەدەری دگەل هەڤپەیمانێن لۆکالی وەک ئامرازێن کارپێکرنێ یێن دەمکی دهێتە کرن، کو ب دووماهیکهاتنا ئەرکێ وان، دەمێ وان ژی ب دووماهیک دهێت. ئەزموونا “هێزێن سووریا دیموکرات” باشترین نموونەیا زیندی یە بۆ ڤێ رێبازێ، پشتی کو چەندین سالان وەک نموونەکا رێکخستی د پاراستنا ئەولەهیێ و شەڕێ تیرۆرێ دا کار کری، ب خوینسارەکا تمام هاتنە پشتگوه هاڤێتن ژ بۆ رێککەفتنێن هەرێمی یێن مەزن یان ژی بۆ کێمکرنا مەزاختییان. ئەڤ “خیانهتا سیاسی” نە خەلەتی بوو، بەلکو دەستپێکەک بوو بۆ هێلانا ڤالاتیەکا ئەولەهی یا پلان بۆ هاتیە کێشان، دا کو رێ خۆش بکەن بۆ سەرهلدانا ئالییێن توندڕەوتر و رادیکالتر وەک “تەحریر شام” و جولانی. گوهۆرینا هێزێن رێکخستی ب میلیشیایێن، کو ل دویڤ رەواییەکا نێودەولەتی دگەڕێن، ئارمانجا وێ یا سەرەکی “ئالۆزکرنا قەیرانێ” یە نەک چارەسەرکرنا وێ، دا کو رۆژەڤا هەرێمی هەردەم یا گەرم بیت و هەردەم پێدڤی ب “ناڤبهینکارهک ئامهریکی” هەبیت.
د دهربارێ ئاخافتنا ل سهر خهلاتێ ئاشتیێ دا، نهمازه خهلاتا نۆبهلێ، ئەڤە تنێ وەک کراسەکێ رێکلامێ یە داکو ڤێ کووراتییا براگماتی ب “خاپاندنا ئاشتیێ” ڤەشێرە. پهیمانێن کو وهکی دهستکهفتیێن دیرۆکی تێنه فرۆتن ژ پهیمانێن دهمکی وێدهتر نینن کو بالا مهدیایێ زوو دکشینن، لێ د هەمان دەم دا رەگێن پرسگرێکان ل سووریا و عێراق و یەمەنێ ل بن خۆلەمێشێ (تحت الرماد) دمینن، دا کو بببنە مینێن سیاسی یێن پاشخستی و د وێ گاڤێ دا بتەقن کو خزمهتا چهرخا هلبهرینا چهکێن دن بکەت. ئەڤە سیاسەتەکە کو د چێکرنا “ئاشتییا سەر کاغەزێ” دا یا زیرەکە، لێ د راستیێ دا شەڕان دووبارە ڤەدگێریتەڤە دا کو هەژمۆن و دەسهەلاتا خۆ ب کێمترین تێچوو بپارێزیت
ئەگەر ئەم ل پاشەرۆژێ بنێرن، وەسا دیارە، کو باکوورێ سووریا بەر ب تەپکا سستبوونا تەقینەر (مصيدة التجمد المتفجر) دچیت، کو دێ بیتە جهێ مەزاختنا مروڤی و سەربازی، و تێدا جۆگرافیا ب دڵسۆزیێ ل ژوورێن نهێنی یێن دانوستاندنێ دهێتە گوهۆرین. د ڤێ سیناریۆیێ دا، رەوشت ژ فەرهەنگا سیاسەتێ دهێتە رەشکرن، و مروڤ تهنێ دبن بەرکێن شەترەنجێ کو ل گۆری بهرژهوهندیێن لیستکڤانێ ههری مهزن تێنه تهڤگهراندن. ئەڤە “رێڤەبرنا خوینێ” یە کو ئارمانجا وێ نە ب دووماهیکئینانا تراژیدیایێ یە، لێ بهلێ هلبرینێ د وێ تراژیدیایێ دا بکە، دا کو تنێ خودانێن ئەردی بن یێن کو باجێ ددەن، د شەڕێن کو هاتیە دیزاینکرن دا کو یێن گەرم بن، هەتا ئەو کارگەهێن چو جاران تێر نابن و ئەو یاریزانێن چو دلوڤانیێ ناناسن، هەر د بەردەوام بن.
