ڕێڤەبەریا سەرۆکێ ئەمریکی “دۆنالد ترامپ” بەردەوامە د بجهئینانا پلانەکا ستراتیژی یا مەزن کو ئارمانج ژێ ئاڤاکرنا هێلاکا (کۆریدورەک) نوو یێ پەترۆلێ یە ل دەڤەرێ، کو کێلگەهێن بەرهەمئینانا نەفتێ یێن عیراقێ ب ڕێیا بەندەرێ “بانیاس” یێ سووری ب کەنارێن دەریایا ناڤەڕاست ڤە گرێدبدەت. ئەڤ پێنگاڤە، یا کو رۆژنامەیا “مەعاریف” یا ئیسرائیلی د راپۆرتەکا خوە دا ب “ئەو شەکا ئەردۆغانی د خەیالا خوە دا نەدکر” بناڤکری، بۆ هندێ یە کو ب تەمامی تورکیا ل سەر نەخشێ دابینکرنا وزەیا دەڤەرێ دا بهێتە لادان. ب ڤێ چەندێ ژی دێ بیتە تەحەدیەک بەرامبەر پشتبەستنا ب گەروویا هورمز و هێلێن بۆریێن تورکی یێن کو درێژ دبن بۆ بەندەرێ جیهان.
ترامپی بەری نوکە مێڤانداریا سەرۆکوەزیرێن عیراقێ “عەلی فالح الزەیدی” ل کۆشکا سپی کربوو؛ کو ل وێرێ رێ خوەشکرن بۆ راگەهاندنا هەڤبەستێن مەزن یێن پەترۆلێ د حەفتیێن بهێت دا. د ڤێ چوارچۆڤەیێ دا، وەزارەتا دەرڤە یا ئەمریکایێ پشتەڤانیا خوە یا فەرمی بۆ پرۆژەیێن هێلێن بۆریێن کو هاتینە دیزاینکرن بۆ ڤەگوهاستنا پەترۆلا خاوڤا عیراقێ ب شێوەیەکێ راستەوخۆ بۆ بەندەرێ بانیاس دیار کر کو تێ چاڤەرێکرن کۆمپانیاییێن مەن ەن ئەمرکی و ێورۆپی تێدا پشکدار بن. نڤیسکار “ئیلی لیۆن” ئاشکرا کر کو نوینەرێ تایبەت یێ ئەمریکی “تۆم باراک” ژ چەند مەهان ڤە کار ل سەر رێکخستنا ڤی مەلەفێ ئاڵۆز دکەت ب پشکداریا زلهێزێن وزەیێ یێن جیهانی، ژ وان ژی کۆمپانیا “شیڤرۆن” یا ئەمریکی، “تۆتال ئینێرجیز” یا فەرەنسی، و کۆما “یو سی سی” یا قەتەری؛ کو ئەڤ چەندە پشتەڤانیا سیاسی یا واشنتۆن ژسیاسەتەک ڤەشارتی دگوهۆڕیت بۆ سیاسەتەکا راگەهاندی یا کو ژ لایێ سەرمایێ ناڤدەوڵەتی ڤە پشتهەڤی لێ دهێتە کرن .
کێشانا هێلا سۆر ل دۆر ئەنقەرە و بێبەهرکرنا وێ ژ هاوکێشەیا دەریایا ناڤەڕاست
واشنتۆن ب ڕێیا زیندیکرنا “هێلا بەسرە-بانیاس” ئارمانج دکەت کو رێڕەوەکێ بەدیل و پاراستی بۆ وزەیێ ئاڤا بکەت کو ئێدی ب تەنێ پشتبەستن ب گەروویا هورمز نەبت. هەرچەندە کێمکرنا پشتبەستنا بەغدایێ ل سەر گەروویا هورمز رەنگە ل گۆر تیۆریێ یا ئەرێنی بیت بۆ تورکیایێ، بەڵێ رۆژنامەیا “مەعاریف” ئاماژێ ب هندێ دکەت کو پرسیارا جیۆسیاسی یا ئیکلاکەر د دیارکرنا وێ دەوڵەتێ دابە، یا کو ئەڤ خەتا بۆریێ دێ د ناڤرا دچیت. ئەڤ یەک ژی لادانا تەمام یا ئەنقەرەیێ دسەلمینیت، کو ئەڤ چەندە دێ سەنتەرەکێ هەڤدژ وهەڤڕک بۆ وزەیێ ل سەر کەنارێن دەریایا ناڤەڕاست دروست کەت؛ ئەڤە ژی پێشهاتەکا وەسایە کو ب شێوەیەکێ راستەوخوە گەفێ ل وێ سەنگا ستراتیژی یا تورکیایێ دکەت یا کو د ماوێ بیست سالێن دەربازبووی دا بۆ ئاڤاکرنا وێ خەبات دکر.
پێشکێشکرنا ڤی پرۆژەی د دەمەکێ دا دهێت کو سیستەمێ هنارتنا پەترۆلا عیراقێ د بارودۆخەکێ گەلەک لاواز دا دبۆریت؛ بەری شەڕێ دوماهییێ، عیراقێ رۆژانە پتر ژ ملیۆن بەرمیلێن پەترۆلێ بەرهەم دئینان، کو ٩٥% پشتبەستن ل سەر گەروویا هورمز دکر. بەڵێ پشتی گرتنا کرداری یا گەروویا هورمەز ل دوماهیا شواتا بووری، بەرهەمئینان دابەزی بۆ ملیۆن بەرمیلان د رۆژەکێ دا کو ئەڤە نزمترین ئاستە بهێتە تۆمارکرن ژ دەمێ هێرشا ئەمریکا ل سالا ٢٠٠٣ێ وەرە— د هەمان دەم دا هنارتنا ب ڕێیا دەریایێ کێم بوو بۆ تنێ ٨% کو ئەڤ چەندە بوو ئەگەرێ زیانێن ب دەهان ملیار دۆلاران بۆ بەغدایێ.
هوورکاریێن پێکهاتەیی یێن “پرۆژەیێ حەدیثە-بانیاس”
ئەڤ پرۆژەیێ پەترۆلێ هاتیە دابەشکرن بۆ دوو پشکێن سەرەکی کو ژ لایێ لۆجستی ڤە ئێکودۆ تمام دکەن:
- هێلا بۆریێن بەسرە-حەدیثە:
- کو هاتیە دیزاینکرن بۆ گرێدانا سەنتەرێن بەرهەمئینانا پەترۆلێ ل باشوور ب “حەدیثە” ڤە ل رۆژئاوایێ عیراقێ. تێچوونا وێ یا خەمڵاندی ٤،٦ملیار دۆلارن و شیانا پاڵدانا وێ دگەهیتە ٢،٢٥ ملیۆن بەرمیلان د رۆژەکێ دا، ب ئارمانجا گوهۆڕینا حەدیثە بۆ سەنتەرەکێ دابەشکرنێ یێ ستراتیژی.
- هێلا هنارتنێ بەرەف بانیاس:
- کۆمپانیایا ئەمریکی (کەی ئار بی) کو بارەگایێ وێ ل هیۆستنە کار ل سەر دو بژاردەیێن تەکتیكی کار دکەت؛ یان نووژەنکرنا هێلا مێژوویی یا “کەرکووک-بانیاس” یا کو ژ سالا ٢٠٠٣ێ وەرە هاتیە راگرتن ب تێچوونەکا گشتی دگەهیتە ٨ ملیار دۆلاران، یان ژی ئاڤاکرنا هێلەکا بۆریێن نوو ب تەمامی کو شیانا وێ یا هنارتنێ دگەهیتە د ناڤبەرا ٧٠٠هزار و ١،٥ ملیۆن بەرمیلان د رۆژەکێ دا.
دەربارێ حکومەتا ئەحمەد ئەلشەرع ل دیمەشقێ، ئەڤ پرۆژە نوێنەرایەتیا دەمارا ژیانێ یێ ئابووری و سیاسی دکەت؛
چونکی دهێتە چاڤەڕێکرن کو ئەڤ هێلا بۆریان نێزیکی ٢٠٠ ملیۆن دۆلاران سالانە وەک داهاتێ دەربازبوونا ترانزێت ب دەست بینیت، زێدەباری هاندانا وەبەرهێنانا راستەوخوە ل بەندەرێن سووری و ژێرخانەیا پاقژکرنا پەترۆلێ (پاڵاوگەهان). لادانا ناڤێ سووریا ژ لیستا دەوڵەتێن پشتەڤانێن تیرۆرێ رێ خوەشکر بۆ کۆمپانیێن رۆژئاوایی، و ئەڤ چەندە د سەرەدانا سەرۆکێ فەرەنسی ئیمانوێل ماکرۆن بۆ دیمەشقێ دا دیاربوو، و هەروەسا د داخۆیانیا رێڤەبەرێ جێبەجێکار یێ کۆمپانیا “تۆتال” دا کو گۆت سووریا ب شێوەیەکێ فەرمی دگوهۆڕیت بۆ دەوڵەتەکا سەرەکی یا دەربازبوونا وزەیێ.
رۆژنامەیا “مەعاریف” راپۆرتا خوە ب هۆشداریدانەکێ بۆ ئەنقەرەیێ ب دوماهی دئینیت، کو ئەگەر ب زووترین دەم لڤینەکێ نەکەت بۆ دووبارە بگەڕخستنا هێلا بۆریێن “کەرکووک-جیهان”، خوسارەتیا هەرە مەزن دێ نە تنێ داهاتێن دارایی بن، بەلکو پێگەیێ ستراتیژی یێ تورکیا دێ کەڤیە د بنێ دەریایا ناڤەڕاست دا.
