فلاشنڤیسار

تەسلیمبوونا ب روومەت و تەسلیمبوونا ب شەرمەزاری

پ. د. سه‌ربه‌ست نه‌بی

پرۆفیسۆرێ فه‌لسه‌فه‌یا سیاسی – زانینگه‌ها کۆیێ

ته‌سلیمبوون د هه‌ر په‌ڤچوونه‌ک تاکه‌که‌سی ئان کۆله‌کتیف دا د ته‌ڤاهیا دیرۆکێ دا ب په‌ژراندنا تێکچوون و ڕووره‌شیێ ڤه‌ هاتیه‌ تایبه‌تمه‌ندیکرن. لێبه‌لێ، ئه‌و د ئاست و جه‌وهه‌را ڤێ په‌ژراندنا تێکچوونێ دا ژی جوودا بوویه‌. د ته‌ڤاهیا دیرۆکێ دا هه‌ر گاڤ ته‌سلیمبوونا ئارتێش، ده‌وله‌ت و شۆره‌شان چێبوویه‌ و ئه‌و هه‌ر گاڤ وه‌کی ئه‌نجاما گوهه‌رینه‌ک بنگه‌هین و کوور د هه‌ڤسه‌نگیا هێزو شه‌رت و مه‌رجێن په‌ڤچوونێ د ناڤبه‌را هه‌ر دو ئالیێن ناکۆک دا ژ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیا یه‌ک ژ وان ل سه‌ر یا دن چێبوونه‌، دا کو یه‌ک ژ ئالیێن په‌ڤچوونێ نه‌چار بمینه‌، ل دژی ئیراده‌یا خوه‌ ئان ژی د بن زه‌ختێ دا، شه‌رت و فه‌رمانێن ئالیێ دن ده‌مکی، ئان ژی هه‌تا ب دۆمداری قه‌بوول بکه‌، وه‌کی قه‌بوولکرنا تێکچوونێ ل به‌ر خوه‌، بێیی کو ئه‌ڤ تێ وێ واته‌یێ کو ده‌ڤ ژ هێجه‌تێن به‌شداربوونا خوه‌ د په‌ڤچوون ئان به‌رخوه‌دانێ دا، ئان ژی ڕه‌واتیا خوه‌ یا ئه‌خلاقیو سیاسی به‌رده‌.

ب ڤی ئاوایی، ئه‌ڤ ئالیێ (ته‌سلیمبوویی) مافێ خوه‌ دپارێزه‌ کو هه‌ر ده‌م کو ئه‌و هەست بکه‌ کو دکاره‌ ڤێ یه‌کێ بکه‌، ڤه‌گه‌ره‌ به‌رخوه‌دان و تێکۆشینێ، بێیی کو سه‌رکه‌فتنا دژمنێ خوه‌ ڕه‌واتیا ئه‌خلاقی ئان سیاسی بده‌، ئان ژی به‌لگه‌یه‌ک ته‌سلیمبوونێ ئیمزا بکه‌ و قه‌بوول بکه‌ کو ئه‌ڤ دژمن ڕاست بوو و دۆزا کو وان د پاراستن و به‌رخوه‌دانێ دا به‌شدار بوو ده‌ره‌و بوو. قوربانیێن کو وێ ب ڤی ڕه‌نگی کرن بێواته ‌و ته‌نێ (توندووتووژیا ته‌رۆریستی) بوون، و کو سلۆگان و هێجه‌تێن کو د ده‌مێن به‌رێ دا هاتنه‌ڕاگەهاندن ته‌نێ گۆتنێن ڤالا بوون. به‌ره‌ڤاژی ڤێ، ئالیێ ته‌سلیمبوویی هین ژی دخوازه ‌ڕه‌واتیا خوه‌ یا ئه‌خلاقی و ڕوومه‌ت و ئه‌ساله‌تا قوربانیێن خوه‌ بپارێزه‌، بێیی کو پیرۆزی ئان گرینگیا وان کێم بکه‌. ئه‌ڤە یا کو ته‌سلیمبوونا ب ڕوومه‌ت ژێرا تێ گۆتن، کو ژ په‌یمانه‌ک ده‌ردکه‌ڤه‌ هۆلێ کو ڕوومه‌تا شه‌رڤانان دپارێزه‌، وێره‌کیا وان ناس دکه‌ و ب زه‌لالی پیرۆزیا قوربانیێن وان و پره‌نسیبێن کو وان ژیانا خوه‌ ژ بۆ وان دانه‌ ناس دکه‌. د تۆمارێن دیرۆکی یێن ته‌سلیمبوونێن ژ هێلا ئارتێش و نه‌ته‌وه‌یان ڤه‌، جارنان ژ به‌ر ڕێزگرتنێ پله‌یێن سه‌مبۆلیک و چه‌ک تێنه‌ پاراستن.

دیرۆکا له‌شکه‌ری د ڤی واری دا میناکێن پر گرینگ پێشکێش دکه‌، ئانگۆ ته‌سلیمبوونا ب ڕوومه‌ت ئا ئارتێشان بێیی کو ته‌سلیمبوون ببه‌ شه‌رمه‌ک سیاسی ئان ئه‌خلاقی. نموونه‌یه‌ک وسا ته‌سلیمبوونا هێزێن ئالمانیایی د شه‌رێ جیهانێ یێ یه‌که‌م دا د سالا ۱۹۱۸ێ دا یه‌، کو پشتی ئاگربه‌ست و ڕاوه‌ستاندنا شه‌ر د بن شه‌رت و مه‌رجێن دژوار دا پێک هات. وان ڕه‌واتیا سه‌رکه‌فتنا موتله‌ق نه‌دان دژمنێن خوه‌ و ئه‌ڤ یه‌ک ئالیکاری دا ئالمانییان کو باوه‌ریا خوه‌ ب نرخا خوه‌ یا نه‌ته‌وه‌یی ڤه‌گه‌رینن و ژ بۆ شه‌رێ جیهانێ یێ دویه‌م ب باندۆرتر ئاماده‌ ببن. ب هه‌مان ئاوایی، ژاپۆنێ د سالا ۱۹٤٥ێ دا پشتی دو بۆمبه‌یێن ئاتۆمی و که‌تنا یه‌کیتیا سۆڤیه‌تێ ناڤ شه‌ر ته‌سلیمبوون قه‌بوول کر. لێبه‌لێ، ئه‌و بالدار بوون کو ئیمپه‌راتۆرێ خوه‌ هرۆهیتۆ وه‌کی سه‌مبۆله‌ک نه‌ته‌وه‌یی بپارێزن  ڕه‌د کرن کو ده‌وله‌تا ژاپۆنی ژ هۆلێ ڕاکن. وان هه‌ر وها ڕه‌د کر کو وه‌کی گه‌له‌کی تێکچوویی وه‌رن ده‌رمانکرن کو وه‌ره‌ شه‌رمه‌زارکرن. ب ڤی ڕه‌نگی، ئه‌و پاشێ کارین ته‌سلیمبوونێ ڤه‌گوهه‌رینن گاڤه‌ک ژ بۆ ژ نوو ڤه‌ ئاڤاکرنا ژاپۆنێ، ل شوونا کو ئاڤاهیا وێ یا سیاسی و جڤاکی هلوه‌شینن. ب هه‌مان ئاوایی، ته‌سلیمبوونا گارنیزۆنا فرانسی ل دین بین فۆ و د سالا ۱۹٥٤ێ دا پشتی دۆرپێچه‌ک نێزیکی ٥۷ ڕۆژان دکاره‌ د ڤێ چارچۆڤه‌یێ دا وه‌ره‌ نیشاندان. ب هه‌مان ئاوایی، ته‌سلیمبوونا هێزێن ئالمان ل ستالینگرادێ د سالا ۱۹٤۳ێ دا وه‌کی میناکه‌ک سه‌ره‌که‌ یا ته‌سلیمبوونێ پشتی به‌رخوه‌دانه‌ک کو گەهشتیه‌ سینۆرێ خوه‌ڕادوه‌ستکرنێ‌.

ڕه‌وابوون، ڕه‌وابوونا سیاسی یه‌، ئان ژی ئه‌و قوربانیان ژ ڕه‌وابوونا وان ئا ئه‌خلاقی دوور دخه‌ و وان مه‌حکووم دکه‌. به‌ره‌ڤاژی ڤێ، ڕێبه‌رێ سه‌رکه‌تی کریارا ته‌سلیمبوونێ ناگوهه‌رینه‌ شه‌رمێ. ئه‌ڤ دبه‌ کو واته‌یا هه‌ری ڕاست ئا هه‌ڤۆکا “ته‌سلیمبوونا ب ڕوومه‌ت”.

د ده‌ربارێ ته‌سلیمبوونا ته‌ڤگه‌رێن به‌رخوه‌دان و ڕزگاریێ و شۆره‌شێن چه‌کداری دا، دیرۆک ب ده‌هان میناکێن بالکێش پێشکێشی مه‌ دکه‌، وه‌ک ته‌سلیمبوونا شۆره‌شگه‌رێن جه‌زاییری، ڤیه‌تنامی، ئیرلاندی، کوبایی و فلستینی و یێن دن. ل ڤر، پیڤانا ته‌سلیمبوونا ب ڕوومه‌ت ته‌ڤلهه‌ڤتر دبه ‌و ب گرینگیا مرۆڤی و ئه‌خلاقی بارکری دبه‌. خالا هه‌ڤپار د ناڤبه‌را ڤان هه‌موو ڕه‌وش و دیارده‌یان دا ئه‌ڤه‌ کو شۆره‌شگه‌ر، ته‌ڤی ته‌سلیمبوونا وان ئا ب زۆرێ ژ ده‌وله‌ته‌ک ئان ده‌ستهلاتداریه‌ک سه‌رکه‌تیڕه‌، پر دخوه‌ستن ڕه‌وابوونا ئه‌خلاقی و سیاسی یا دۆزا کو وان ژ بۆ وێ شه‌ر دکرن، بپارێزن، دا کو د قۆناغێن پاشین دا ب ڕێبازێن دن تێکۆشینا ژ بۆ وێ ژ نوو ڤه‌ بدن ده‌ستپێکرن. وان هه‌موویان  ب ئیسرار د پاراستنا ڕوومه‌تا شه‌رڤانان و پێشیگرتنا ل هه‌ر بنپێکرنا مافێن وان دا به‌رده‌وام کرن. د ڤێ چارچۆڤه‌یێ دا، هێژایی گۆتنێ یه‌ کو ته‌سلیمبوونا شۆره‌شگه‌رێن ئیرلاندی د ده‌ما سه‌رهلدانا پاسکالیایێ یا ۱۹۱٦ێ دا. ژ به‌ر کو ئه‌و نه‌کارین شه‌ر بدۆمینن، وان ژیانا سڤیل و شه‌رڤانان دان پێشیێ، ته‌ڤی کو سه‌رۆکێن وان پشتی ته‌سلیمبوونێ هاتن دارڤه‌کرن. لێبه‌لێ، ئه‌و ڕێبه‌ر د هشمه‌ندیا نه‌ته‌وه‌یی دا بوون سه‌مبۆلێن دیرۆکی و پاشێ تێکۆشینا ئیرلاندی ب ئاوایه‌کی گرینگ ئا ئه‌خلاقی بوەردام کر.

دۆزه‌ک دیرۆکی یا بێهه‌مپا، کو دکاره‌ وه‌کی بێچه‌ککرنا له‌شکه‌ری وه‌ره‌ بناڤکرن، پشتی په‌یمانا ئه‌ڤان ئا ۱۹٦۲ێ د ناڤبه‌را ئه‌نیاڕزگاریا نه‌ته‌وه‌یی یا جه‌زاییرێ (فلن) و فرانسییان دا چێبوو. ئه‌ڤ پێڤاژۆ بوو سه‌ده‌ما په‌یمانه‌ک سیاسی کو تێ دا فرانسا سه‌رخوه‌بوونا جه‌زاییرێ ناس کر.

هه‌ر وها گرینگه‌ کو مرۆڤ بەحسە ته‌سلیمبوونا شه‌رڤانێن فلستینی ل به‌یروتێ د سالا ۱۹۸۲ێ دا، پشتی دۆرپێچه‌ک درێژ بکه‌. پشتی ڤێ یه‌کێ، ڕێخستناڕزگاریا فلستینێ (پلۆ) ڕازی بوو کو ژ لوبنانێ ده‌رکه‌ڤه‌ و بچه‌ تونسێ. د ئه‌نجامێ دا، پرانیا شه‌رڤانێن فلستینی ب سایا په‌یمانه‌ک ناڤنه‌ته‌وه‌یی و گارانتیان ژ دۆرپێچێ بێ زیان، بێیی کو وه‌رن گرتن، ڕه‌ڤین. د ئه‌نجامێ دا، پلۆ ڕه‌واتیا خوه‌ وه‌کی نوونه‌رێ دۆزا فلستینێ مسۆگه‌ر کر و میراتا سیاسی و ئه‌خلاقی یا قوربانیێن شه‌رڤانێن خوه‌ پاراست. پشتره‌ تێکۆشینا خوه‌ ژ بۆ ئارمانجێن خوه‌ بەردەوم کر،  ژ به‌ر ڤێ ئەگەرێ، ئه‌ڤ ته‌سلیمبوونا له‌شکه‌ری دکاره‌ وه‌کی سیاسی و ئه‌خلاقی ب ڕوومه‌ت وه‌ره‌ حسێب کرن.

د ئه‌نجامێ دا، هه‌موو ته‌سلیمبوونێن ب ڕوومه‌ت د ته‌ڤاهیا دیرۆکێ دا یه‌ک ئان چه‌ند ژ ڤان هێمایان دحه‌وینه‌: ته‌سلیمبوونا ب ڕوومه‌ت، پاراستنا ئاڤاهیێ ‌ڕێخستنی یا هه‌ڤگرتی ل دۆرا گۆتارا سیاسی یا ته‌ڤگه‌رێ، د داویێ دا مسۆگه‌رکرنا ناسکرنا سیاسی یا مافان و گەهشتنا ئارمانجێن کو تێکۆشین ژ بۆ وان هاتیه‌ کرن. لێبه‌لێ، خالا هه‌ڤپار ئا موتله‌ق د ناڤبه‌را ڤان هه‌موو ئۆپه‌راسیۆنان دا ئه‌و بوو کو ته‌سلیمبوونا له‌شکه‌ری قه‌ت ته‌سلیمبوونا سیاسی ئان ئینکارکرنا ڕه‌واتیا سیاسی ئان ئه‌خلاقی یا دۆزێ ب خوه را نه‌ئانیه‌. ڤێ یه‌کێ مسۆگه‌ر کر کو به‌رده‌وامیا تێکۆشینێ ب ڕێبازێن دن ڕه‌واو دیرۆکی گه‌نگاز بمینه‌ و کو ئه‌ڤ ته‌سلیمبوونا ب ڕوومه‌ت بوو به‌شه‌ک یه‌کگرتی یا سه‌رکه‌فتنا دیرۆکی یا پاشێ، وه‌کی کو د گه‌له‌ک میناکێن دیرۆکی دا قه‌ومی.

په‌یمان ئان په‌یمانێن ته‌سلیمبوونێ یێن هه‌ری شه‌رمینه‌ر د دیرۆکێ دا نه‌ ئه‌ون کو قوربانییێن هه‌ری مه‌زن ئێن ئاخی ئان له‌شکه‌ری ددن، ئان ژی ئه‌ون کو ب تێکچوونێن هه‌ری مه‌زن هاتنه‌ نیشانکرن. به‌ره‌ڤاژی ڤێ، ئه‌ون کو گه‌ل، ئان نه‌ته‌وه‌یه‌ک، ژ گه‌له‌ک ب سه‌ده‌مه‌ک سیاسی و دیرۆکی ڤه‌گوهه‌راندن کۆمه‌کا ته‌سلیمبوویی کو ژ شیانا خوه‌ یا دیارکرنا چاره‌نووسا خوه‌ بێپار مایه‌، نه‌چار مایه‌ کو ته‌سلیمی فه‌رمانێن دژمن ببه‌، ڕه‌واتیا دۆزا خوه‌ یا سیاسی و یاسایی ئینکار کریه‌ و قوربانیێن وێ شه‌رمه‌زار کرنه‌ – نه‌ ته‌نێ ژ هێلا قانوونی و سیاسی ڤه‌، لێ ته‌ورا ژ هێلا ئه‌خلاقی ڤه‌ ژی. ئه‌ڤ تام ب قانوونا کو ژ ئالیێ پارله‌مه‌نتۆیا ترکیه‌یێ ڤه‌ ده‌ربارێ ئاشتیێ ب پارتییا کارکه‌رێن کوردستانێ (پکک)را هاتیه‌ ده‌رخستن و ژ ئالیێ نوونه‌رێن سیاسی یێن وێ د پارله‌مه‌نتۆیێ دا هاتیه‌ په‌ژراندن ڕه‌ قه‌ومی. قانوون ته‌ڤاهیا دیرۆکا پەکەکێ وه‌کی ته‌رۆریزم ب ناڤ کر و قه‌بوولکرنا وێ وه‌کی ئیلانکرنا ڤه‌شارتنا ته‌رۆریزمێ ل ترکیه‌یێ هاته‌ قەبوول کرن.

ڤه‌گه‌ره‌ سه‌ر قانوونا کو به‌هسا وێ هات کرن، ئه‌م دخوینن: ژ بۆ کو پێڤاژۆیا “ترکیه‌یا بێ ته‌رۆر” ل سه‌ر بنگه‌هه‌ک ساخله‌م، ڕه‌ئالیست و دۆمدار وه‌ره‌ دانین (…) به‌ند ۱: ئارمانج و به‌رفره‌هی: ئارمانجا ڤێ قانوونێ ئه‌وه‌ کو پرۆسه‌دورێن ژ بۆ پاشخستنا لێپرسین، دارزاندن و بریارێن جه‌زاکرنێ یێن به‌رده‌وام، پشتی وه‌شاندنا بریارا لژنه‌یا ئه‌وله‌کاریا نه‌ته‌وه‌یی یا ده‌ربارێ هلوه‌شاندنا فعلی یاڕێخستنا ته‌رۆریست ئا پەکەکێ/کەجەکێ هه‌موو ئاڤاهیێن گرێدایی وێ، ڕاده‌ستکرنا هه‌موو چه‌ک و جه‌بلخانه‌یا وێ ژ سازیێن ئه‌وله‌هیێ را و پشتراستکرنا وێ دڕۆژنامه‌یا فه‌رمی دا، دیار بکه‌.

به‌ندێن ڤێ قانوونێ سووجێن دامه‌زراندن ئان ڕێڤه‌برنا ڕێخستنا ته‌رۆریست ئا پەکەکێ/کەجەکێ، ئه‌ندامبوونا وێ، ب زانه‌بوون و ب مه‌به‌ست ئالیکاریا وێ، پێشڤه‌برنا وێ و سووجێن کو د چارچۆڤه‌یا چالاکیێن وێ دا هاتنه‌ کرن، و …هتد. ڤه‌دحه‌وینه‌.

به‌ند ۲: پێناسین: ئا) ڕێخستن: ڕێخستنا ته‌رۆریست ئا پەکەکێ/کەجەکێ هه‌موو فۆرماسیۆنێن گرێدایی وێ. (داویا گۆتنێ) د ڕۆناهیا ڤان پاراگرافان و یێن دن دا، گرینگه‌ کو ئۆجەلان و نوونه‌رێن وی ل هه‌ڤ کرنه‌ کو ته‌ڤاهیا دیرۆکا تێکۆشینا وان و دیرۆکا قوربانیێن هه‌ڤالێن خوه‌ ب بناڤکرنا تێکۆشینا وان وه‌کی ته‌رۆریزم شه‌رمه‌زار بکن. ئه‌ڤ ڕاڤه‌کرن ژ بۆ قوربانیدانا ب ده‌ههه‌زاران شه‌رڤانان ده‌رباس دبه‌، چ ئه‌و د شه‌رێن ل باکور، ڕۆژاڤا، ئان باشوورێ کوردستانێ دا مرنه‌، چ ژی د بن ئیشکه‌نجه‌یێ دا د گرتیگه‌ه و ناڤه‌ندێن ڕاگرتنێ دا مرنه‌، وه‌کی ته‌رۆریست هاتنه‌ حه‌سباندن کو ل گۆری ڤێ قانوونێ ئه‌ڤ چاره‌نووسا (شه‌رم) حه‌ق کرنه‌. به‌ره‌ڤاژی ڤێ، قانوون ده‌وله‌تا ترک ژ هه‌موو سووجێن کوشتن، جینۆساید و کۆچبه‌رکرنا ب دارێ زۆرێ کو د وان ده‌هسالان دا ل دژی کوردان ل هه‌ر ده‌رێ پێک هاتنه‌، ئازاد کر، کریارێن وێ وه‌کی شه‌ره‌کی ڕه‌وا ل دژی ته‌رۆرو ته‌رۆریستان نیشان دا.

هه‌تا کو ئه‌ڤ ڕه‌وش بمینه‌ و ژ به‌ر کو نوونه‌رێنئۆجەلان ئه‌ڤ قانوون په‌ژراندنه ‌و پیرۆز کرنه‌، قوربانی ژ مافێ خوه‌ یێ ئه‌داله‌ت و تۆلهلدانێ ل دژی که‌سێن کو مافێن وان بنپێ کرنه‌، پشتی کو دۆزا وان ژ ڕه‌واتیا خوه‌ یا سیاسی و ئه‌خلاقی هاتیه‌ بێپارکرن، بێپار مانه‌.

قه‌بوولکرنا ڤێ قانوونێ ژ هێلا ئۆجەلان و سه‌رۆکاتیا قه‌ندیلێ ڤه‌، ب هه‌ر هێجه‌ت ئان هێجه‌ته‌کێ، کریاره‌ک بێهه‌مپا یا ته‌سلیمبوونا شه‌رمه‌زار پێک تینه‌، کو د سالنامه‌یێن دیرۆکێ دا بێهه‌مپا یه‌. بێگومان ئه‌ڤ قانوون ب ته‌ڤاهی ل گۆری به‌رژه‌وه‌ندیێن ئه‌وله‌هیا نه‌ته‌وه‌یی یێن ترکیه‌یێ هاتیه‌ ئاماده‌کرن و ژ سه‌رۆکێ پارتییا کارکه‌رێن کوردستانێ (پکک) را هاتیه‌ فه‌رزکرن، کو سه‌رۆکێ پارتیا کارکه‌رێن کوردستانێ (پکک) ژی، تەڤی کو ب تەمامی کوردان، هەبوونا وان، ناسنامەیا وان، یان کلتوور و زمانێ وان ناس ناکە ژی، نەچار کر کو شوێنکەفتیێن خوە بێی ناڕەزایەتی قەبوول بکە. وێ سەردەستیا ئێک ناسنامەیا ئەتنی، کلتووری و زمانی یا ل ترکیایێ سەر فره‌هیا دیرۆکی و کلتووری یا باکورێ کوردستانێ و ترکیایێ پتر پشتڕاست کر. دگەل ڤێ ژی، شوێنکەفتیێن ئۆجەلانی یاسایە وەک ڕێکا ئێکتا یا ئاشتیێ و دەرگەهێ چارەسەریێ پیرۆز کر..

د ڕاستیێ دا، پەیڤا “تێکەلبوونا دیموکراتی”، ئه‌وا ژ ئالیێ ئۆجەلانی ڤە بۆ پێناسەکرنا ڤێ پرۆسەیێ هاتیا ئافڕاندن، ب یاسایا سەری ڕەوا بوویە، و ژ ئالیێ ئالیگرێن وی ڤە هاتیا دووبارەکرن و ژ ئالیێ شوێنکەفتیێن وی ڤە وەک داهێنانەکا گەش و بێهەمپا ب کەشوهەوایەکێ پیرۆزیێ هاتیا پڕکرن، د بنەڕەت دا ئارمانج ئەڤە کو کوردان بکەنە تورک، ناسنامەیا وان ژێ ببت و وان د ناڤ ناسنامەیا ترکیێ دا بحەلینە (ئاسیمیلی بکە). ب هەمان ئاوایی، ئارمانج ئەڤە کو کوردێن ل ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ بکەتە عەرەب و ناسنامەیا وان د ناڤ دەولەتا عەرەبی یا سووریایێ دا ژ ناڤ ببت، ل پشت ڕێککەفتنا کو ب سەرۆکێ دەسەلاتا گۆهێر ڕا هاتیا کرن.

ژ بۆ خه‌ملاندنا پاشێ کو وه‌کی “ده‌مۆکراتیک” تێ بناڤکرن، ئه‌ڤ نیشان دده‌ کو پۆلیتیکایێن ترککرن ئان عه‌ره‌بکرنێ، کو به‌رێ ب زۆرێ دهاتنه‌ فه‌رزکرن، ل ترکیێ ‌و سووریه‌یێ ب ئاوایه‌کی کاره‌ساتبار بێسه‌رکه‌فتن ده‌رکه‌تنه‌. ده‌م هاتیه‌ کو ئه‌ڤ ئارمانج ب ئاوایه‌کی ڤه‌شارتیتر، د بن هێجه‌تێن فره‌ه و نه‌زه‌لال دا، کو کورد ب دلخوازی ​​​​به‌ر ب وان ڤه‌ تێنه ‌ڕێڤه‌ کرن، وه‌رن بده‌ستخستن. لێ تشتێ کو ژ ئه‌نجامێن سیاسی یێن تاڤلێ یێن قانوونا ته‌سلیمبوونێ پر خه‌ته‌رناکتره‌، ئه‌ڤ په‌ژراندن و ناسکرنا نه‌ره‌وابوونا دۆزا کو ب هه‌زاران شه‌رڤان، هه‌م ژن و هه‌م ژی مێر، د پێنجی سالێن تێکۆشینێ دا، ئان ژی د ده‌ما ئه‌زموونێن شۆره‌شێن به‌رێ دا، بێیی کو نرخاندنا سیاسی یا ڤێ نێزیکاتیا توندووتووژی چ به‌، ژ بۆ وێ فه‌داکاری کرنه‌ و مرنه‌ یە. ئه‌ڤ یه‌ک تێ واته‌یا په‌ژراندنا بێتر ئا نه‌ره‌وابوونا هه‌ر هه‌ولدانه‌ک ئان تێکۆشینه‌ک پۆتانسیه‌ل ژ بۆ مافێن سیاسی د پاشه‌رۆژێ دا کو نفشه‌ک دن ئا کوردان دکاره‌ ب ڕێبازێن جووداو ئاشتیانه‌ بکه‌. ئه‌ڤ ده‌سته‌سه‌رکرنا ئیراده ‌و پاشه‌رۆژا نفشێن پاشه‌رۆژێ دە قەبوولکرن‌ کو ته‌سلیمی چاره‌نووسا خوه‌ ببن، ته‌سلیمی پۆلیتیکایێن ئینکارکرنا ناسنامه‌یێ ببن و د ناسنامه‌یا هێزا سه‌رده‌ست دا ئەسیمیله‌ ببن.

ب کورتیا ئاخافتنێ، ئەڤ یاسایە، ئه‌وا ب ڕەزامەندیا ئۆجەلان و نوێنەرێن وی هاتیا دەرکرن، بۆ نەتەوا کورد پەیمانەکا تەسلیمبوون و شەرمزارکرنا بەردەوامە. ئەو وان نەچار دکە کو چارەنڤێسێ کو ب دەرگەهێ ئیمڕالیێ سەر وان هاتیا سەپاندن قەبوول بکن، و ڤێت ئەو نوکە ب سەربلندی زنجیرێن ئینکار و ژێردەستیا نوو، ئێن بۆ هەزار ساڵێن دی ب وان ڤە هاتینە گرێدان، هەلگرن، وەک کو د بن ناڤێ “تێکەلبوونا دیموکراتی” دا دهێتە ڤەگوهۆڕین. ب ڤی ڕەنگی، ئەو دێ وەک تێکچوونا هەرە مەزن د دیرۆکا شەڕ و شۆڕەشان دا و کریارا هەرە شەرمزارکەر یا تەسلیمبوونێ، ئه‌وا ب ناڤێ کوردان د بن سەرۆکاتیا عەبدوللا ئۆجەلان و پارتییا وی دا هاتیە کرن، هێتە تۆمارکرن. گومانێن من ئێن جدی هەنە کو دیرۆکناس و سیاستمدار بکارن نموونەیەکا دی، یان پێشینەیەکا دیرۆکی، ژ ڤێ پتر بێڕێز و حەقارەت ل قوربانیێن گەلێ خوە ببینن.

ب ئیرۆنیه‌ک دیرۆکی یا تاری، ئه‌ڤ ته‌سلیمبوون ب سه‌دسالیا دارڤه‌کرنا حه‌سه‌ن خه‌یری به‌گ را هه‌ڤده‌مه‌، کو د دیرۆکا نه‌ته‌وه‌یی یا کورد دا وه‌کی “ڤێرژنا کوردی یا جیهودا ئیسکاریۆت” تێ بیرانین. دڤێ ئه‌م نها ب جددی ل سه‌ر لێبۆرینێ ژ ڤی مرۆڤێ بێبه‌خت و دلنزم بفکرن، کو قه‌ت خه‌یال نه‌دکر، ده‌ما کو چه‌مبه‌ر ل دۆرا ستوویێ وی ته‌نگ دبوو، کو ئه‌و دێ نه‌به‌ خائینێ داوین و هه‌ری مه‌زن یێ دیرۆکا کوردان کو خیانه‌تا وی دێ بێواته‌ و بێقیمه‌ت خویا بکه‌، کو هێژایی به‌خشاندن و ژبیرکرنێ یه‌، ل گۆری خیانه‌تا کو سه‌د سال پشتی دارڤه‌کرنا وی دێ وه‌ره‌ کرن. تو چقاس دلۆڤان بوویی، حه‌سه‌ن خه‌یری، کورد چقاس دەرحەقی ته‌ خه‌له‌ت بوون! لێ پشتراست به‌، هین ژی نه‌ ده‌ره‌نگه‌. شه‌رما کو سه‌دساله‌ک ب ناڤێ ته‌ ڤه‌ گرێدایی یه‌ دێ وه‌ره‌ ژبیرکرن، دێ ب شه‌رمه‌کا پر کوورتر و گرانتر وه‌ره‌ گوهه‌رتن، کو دێ ب شه‌رمه‌کا دن ڤه‌ وه‌ره‌ گرێدان، ناڤێ ته‌ د به‌رامبه‌ری وێ دا  بێقیمه‌ت بکه‌. خه‌یری به‌گ ب خه‌و ڤه‌ڕازێ، ژ به‌ر کو شه‌رما ته‌ ل هه‌مبه‌ر باهۆزا خیانه‌تێ کو سه‌دساله‌ک پشتی ته‌ هات، هه‌موو تۆمارێن دیرۆکی یێن خیانه‌تێ ژ هۆلێ ڕاکرن، هه‌ر به‌حسکرنا خیانه‌تێ به‌ری و پشتی ته‌ ژ هۆلێڕاکر و پاقژ کر، بوویه‌ بێزار و نه‌ دیار.

۱٦ێ ئیلۆنێ، ۲۰۲٦

تێبنی: نڤیس ژ زمانێ عه‌ره‌بی ژ بۆ کوردی هاتیه‌ وه‌رگه‌راندن/رۆژه‌ڤاکورد

Back to top button