ئهو نهکارینه “پارادگمایێ” د چاندا خوه دا “ئهنتهگره بکن”. وان ههر کهس سهفهربهر کرن، لێ نهڕهوشهنبیرو نه ژی جڤاک بهرسڤێ نادن. ئهو نکارن تهڤاهیا جڤاکێ بشینن دا کو وێ “بجیهبینن”.
تۆرا ئاپۆییست دبینه کو پێڤاژۆ وهکی کو ئهو دخوازن ب پێش ڤه ناچه و ل ههمبهری ڤێ دژبهریهک کو ل جیهانا کوردی ههر کو دچه بهێزترو بهرفرههتر دبه. ئهو ژ بۆ خلاسکرنا ڕهوشێ، ههر چهند ب نهفهرمی به ژی، مانەورێن جهێرهنگ بکار تینه.
ل ئالیێ دن ڕژێم د پارلهمهنتۆیێ دا یاسایا چارچۆڤێ ب ڕێژهیهکه ریکۆرد ئا دهنگان دهربارێ پێڤاژۆیێ دا دهرخست، کو دڕاستیێ دا تێ واتهیا ترککرنا کوردان و تهڤلیبوونا وان د ناڤا حکومهتێ دا، ب سایا وێ یهکێ کو پەکەکە خوه هیلوەشینە و دەست ژ شهرێ چهکداری بهرده (کو ههر کهس ژێ کێفخوهشه). ئهردۆگان تاکتیک و ستراتهژیا خوه گاڤ ب گاڤ ب سهرکهفتی پێک تینه. کا ئهم بهرێ خوه بدنێ ئهڤ چقاس دووره؟
وهرن ئهم ل شهبهکهیا کو هێشتا نهکاریه جڤاکێ د دهربارێ پێڤاژۆیێ دا قانع بکه بنێرن: یا یهکهم، پییۆنێن خوه یێن وهک د. کالکان و ن. دهمرتاش دان پێش. داخویانیێن ڤان ههر دو بهردهڤکان کارتێن نوو دان دەستێ وان کهسێن کو پێڤاژۆیێ ڕهخنه دکن. پشتره شهبهکهیێ قاسدێن خوه یێن مایینده و ئازاد پێشکێشی سهحنهیێ کرن. دهما کو ههولدانێن وان تێرێ نهکر، دو “ئاکادهمیسیهنێن گرێدایی” د داویێ دا مافێ ئاخافتنێ گرتن. ئهو ژی تشتهک نهبوون. تۆرا تهڤلههڤ و بێچاره خوەیا دکه. سهرساخیێن گرسهیی یێن کو ڤهگوههری مهراسیمێن جهنازه یێن بێ تابووت و مهراسیمێن وهفاداریێ، پشتگریا کو ل بهندێ بوون نهدا.
د داویێ دا، پارێزهرهکی کو ئهندامێ شاندەیا ئیمرالیێ یه داخویانیهک دا کو دبێژه “رهوشهنبیر پشتگریێ نادن پێڤاژۆیا ئاشتیێ.” وهرن ئهم ب بهرفرههی شرۆڤه بکن:
- ئهڤ داخویانییا پارێزهر ڕاسته، تهڤی نهرازیبوونا “ئاکادهمیسیهنهکی گرێدایی”. پێڤاژۆیا “ترکیهیا بێ تهرۆر” (ئان ژی دبه کو “ترکیهیا بێ کورد” پهیڤهک چێتر به)، کو ژ هێلا ڕژێمێ ڤه ب ههڤڕه ب سالان را هاتیه دهستپێکرن و بهردهوام کرن، ژ هێلا جڤاکا ڕهوشهنبیر و ئاکادهمیک ڤه پشتگریهک واتهدار، مایینده و بهرفرهه وەنهگرتیه. پشتگریا کو تۆر ب تایبهتی ژ ئاکادهمسیهنێن ئاشتیێ هێڤی دکر نەبوو، ژ بلی چهند دهنگێن قهلس!
- ههر چهند پارێزهر بهحسێ ڕهوشهنبیران دکه ژی، ئهو دڕاستیێ دا نیهتا خوه یاڕاستین ئهشکهره دکه: جڤاک پشتگریێ ناده پێڤاژۆیێ! ڕهوشهنبیر ب سهرێ خوه نه چین ئان تهبهقهیهک جڤاکی نه.ڕهوشهنبیر تهنێ دکاره ڕۆلا خوه ب قاسی کو ئهو بیر، وژدان و داخوازێن جڤاکێ دپارێزن بلیزه. گهر جڤاک پشتگریێ نهده پێڤاژۆیێ، چما ڕهوشهنبیرهک پشتگریێ بدێ؟
- • ژ بلی ڕهوشهنبیران، گهلۆ ههر وهلاتیهکی ماقوول و ئازاد-فکر دکاره پشتگریێ بده کهسهکی کو دبێژه، “ئهز ئاماده مه خزمهتا وه بکم،” ئان “ئهم دێ ب کێمانی ب قاسی مەهەپە-یێ ستوونهک دهولهتێ بن”؟ ما ئهو دێ باوهریێ بدن کۆمهک کو ب فهرمی خوه وهکی ڕێخستنهک تهرۆریست ئیعلان دکه؟ ما تۆر دفکره کو تهڤاهیا جڤاکا ترک و کورد کهریهک مرۆڤانه کو ب کۆری ل پهی ڕێبهرێ دامهزرێنهر دچن؟
- نها، ئهم ل سهر ڕهوشهنبیران باخڤن. پرانییا ڕهوشهنبیران، ههر چهنده ژ پاشخانهیێن چهپگر بن ژی، یێن کو چهپگریێ، مارکسیزمێ، تهڤگهرێن ڕزگاریا نهتهوهیی و کۆلۆنیالیزمێ فام دکن، گهلۆ ئهو دێ پشتگریێ بدن کهسهکی کو فۆرمول و تهزێن بێئاقل یێن وهکی “ئهز ژ مارکس دهرباس بووم،” “کۆمون،” “نهتهوهیا دهمۆکراتیک،”و هتد. بهلاڤ دکه؟
- تۆرێ ئەو پشتگریا کو ژ ئاکادهمیسیهنێن ئاشتیێ هێڤی دکر وەنهگرت. هندەک ژ وان ئاکادهمیسیهنان ژ بهر ئیمزهکرنا داخویانیهک کو داخوازا ئاشتیێ دکر ژ کارێن خوه هاتن ئاڤێتن؛ هندەکان خوه کوشتن، و یێن دن ژی د ئینشائهتێ دا دخهبتن. ژ بلی چهند ئاکادهمیسیهنێن گرێدایی تۆرێ، گهلۆ تۆرێ پشتگریهک مادی ئان ئهخلاقی دایه ڤێ کۆما مهخدوور یا ل ترکیهیێ ئان ژی دیاسپۆرایێ؟
•یهک ژ ئالیێن گرینگ، بهلکی ژی دیارکهر، د پێناسهیا ڕهوشهنبیرهکی دا پاراستنا جڤاکێ ل دژی هێزا سهردهسته. دهما کو ههڤپهیمانیا ئاکەپ-مەهەپە-یێ ب ڕێبازێن نهقانوونی ههموو موخالهفهتێ ژ هۆلێ ڕادکه، ما نه سافه، ب کێمانی، کو نرۆڤ هێڤی بکه کو ڕهوشهنبیر پشتگریێ بدن پێڤاژۆیێ؟ ڕهوشهنبیرێ کو هوون پشتگریێ ژێ هێڤی دکن ههڤالهکی وی ل سرگوونێ یه، یهکی دن ل گرتیگههێ یه، بێکاره، و ئهڤ ڕژێم ب بێرهحمی پارتییا کو ئهو پشتگری دکه ژ هۆلێ ڕادکه. د هاویردۆرهک وسا دا، گهلۆ ئهڤ ڕهوشهنبیر ب ڕاستی دێ پشتگریێ بده وه؟
- یهک ژ ئالیێن هەتا رادەیەکی نوو و گرینگ یێن ڤێ مژارێ، زێدهبوونا ئاگاهی و بهلگهیێن کو ئیسپات دکن کو چو رڕێخستنهک بێههمپه و بێرهحم ئا دهسپۆتیکه، تهڤی کو د ناڤێ خوه دا پهیڤا “دهمۆکراتیک” بکار تینه. ما کهس دپرسه چما ڕهوشهنبیران پشتگری نهدان ستالین یان پۆل پۆت؟
- ئهز ب تهسادوفی ڕاستی هندەک ئاکادهمیسیهنان هاتم کو دخوازن نه ل ڤر بن و نه ژی ل ور بن. من گهمارێن وهکی “قانوونا چارچۆڤه باشه؛ یێن کو ل دژی وێ دهردکهڤن شهر دخوازن” بهیستن. ئهو د تهنگاسیێ دا نه، ڕێیا ناڤین وهکی ڕێیهک دهرکهتنێ دبینن، ئهو دخوازن وێنهیهک هێڤیێ نیشان بدن، ئهو نکارن ب تهڤاهی پشتگریێ بدن پێڤاژۆیێ، ئهو هنهکی دقهلشن. ب کێمانی کۆما ڕهوشهنبیر و هونهرمهندێن کهمالیست کو خوه وهکی تهڤگهرا بهرخوهدانا نهتهوهیی یا دویهمین ب ناڤ دکن (ههر چهند ئهز ب ڕامانێن وان را نهڕازی مه ژی) ڤهکری و زهلالن، نه دودلن.
تهڤگهرا ئاپۆییست تێدکوشە، ههول دده، لێ ئهو دزانن کو ئهو دێ د پاشهرۆژهک نه پر دوور دا ئیفلیچ ببن. ژ بهر ڤێ یهکێ، ئهو ئهوقاس نزم بوونه کو گهفێ ل مرۆڤان دخون، تهڤی ههڤالێن من ژی. وهکی دن، ناکۆکی و شهرێ ناڤخوهیی د ناڤ ڕهفێن وان دا دهست پێ کریه. میناکی، دهما کو ههول ددان سهردانا قهندیل-ئیمرالیێ ئینکار بکن، ب ڕاستی ژی خوه خستن ناڤ تهڤلههڤیهکێ. یهکی ئیدیعا کر کو “مانیپولهکرنا نڤیسێ” ههیه، ب ڤی ڕهنگی ههڤدیتن پشتراست کر. یهکی دن ب تهڤاهی ئینکار کر. پشتره یێ یهکهم گۆت، “چو جڤین نەبوون، لێ دبه کو د پاشهرۆژێ دا ههبه.” گرتیێ ئیمرالیێ ب ئالیکاریا دهولهتێ ئینکارهک ب دهستنڤیس شاند. کاربدهستهکی دهولهتێ، کو وهکی “چاڤکانیێن ئهولههیێ” تێ بناڤکرن، ژی ههڤدیتن ئینکار کر. لێبهلێ، دهما کو ئهم نۆتێن جڤینا قهندیل-ئیمرالیێ-میت-ێ، کو ب قاسی پەرتووکهکێ نە، لێکۆلین دکن، تشتهک ب تایبهتی نوو یان ژی ئاگاهی یان نێزیکاتیهک هێژایی سهرناڤێ نینە. شێواز یا ڕێبهرێ دامهزرینهر ئه،و ناڤهرۆک ژی تام ئهینی یه. ههڤالهکی بهرێ ب دیتنا پهرچهیێن ژ پرتووکێن کو جالان ل ترکیه و ئهورۆپایێ چاپ کرنه، ئیسپات کریه کو نهرینێن کو د نۆتێن جڤینێ دا تێنه دیار کرن یێن ”سهرۆک”ن.
ئهو کهسێن کو مافێ چارهنووسی یێ نهتهوهیا کورد دپارێزن، ئهو کهسێن کو ل دژی رژێمێ ڕادوهستن، ئهو کهسێن کو دهمۆکراسی، سهرخوهبوون و ئازادیێ دخوازن، نها ب ئارامی ڤێ پێشاندانێ، کو ڤهگوههریه لیستکهک دبستانا ناڤین، تهماشه دکن. نه ههوجه یه کو پر موداخهله وهره کرن یان ڕهخنه لێ وهره کرن. ئهندامێن تۆرێ و ئالیگرێن وان چقاس بێتر باخڤن، ئهو قاس کوورتر دکهڤن. بهشداریا چاندار ژی گرینگه. بلا تشت ژ بۆ وان خرابتر ببن. ئهو ههق دکن. دڤێ ئهو کهسێن کو ئیرادهیا خوه ڕادهستی ئیمرالییێ کرنه، نها بهرپرسیاریا ڤێ ئهنجامێ بگرن سهر خوه.
راگر دوران
چاڤکانی:ئاپۆلهتل مهدیا (وهرگهر ژ ترکییێ بۆ کوردی /ڕۆژهڤاکورد)
