ئەنوەر مایی 1913-1963
خامە و خوین د خزمەتا کوردستانێ دا
د ناڤ مێژوویا گەلان دا، ئەو کەسایەتیێن شوونتلێن خوە د ناڤ پتر ژ بیاڤەکی دا دهێلن، هزر و خامە و خەباتێ پێکڤە گرێددەن و دبنە پرەک د ناڤبەرا کەلتوور، سیاست و خەباتا نشتیمانی دا گەلەك دکێمن.
دناڤ ڤان کەسایەتیێن دەگمەن دا، ناڤێ ئەنوەر مایی، وەک ئێک ژ دیارترین پێشەنگێن ڕۆژنامەڤانی و ئهدهبێ نشتیمانی یێ کوردی ددەرکەڤێت. ئەو ژ ئێکەمین ڕووناکبیران بوو، ئەوێن پێنڤیسێ خوە بۆ بەرهنگاریکرنێ ژ مافێن گەلێ خوە بکارئینای، بەری کو چەکی بگریتە دەست د ناڤ ڕێزێن شۆڕەشا ئەیلوولێ دا و ژیانا خوە ب شەهیدبوونێ ب دوماهی بینت.
شەهید ئەنوەر مایی ل ئادارا سالا 1913ێ ل گوندێ “مایی” سەر ب دەڤەرا بەرواری بالا، ل دەڤەردایا ئامێدیێ، ل پارێزگەها دهۆکێ، د ناڤ بنەمالەکا ئۆلی یا ناسیار ب زانست و تەسەووفێ، هاتیە سەر دنیایێ. ئەو د ژییەکێ بچووک دا بابێ خوە ژ دەست ددەت. دایکا وی ئەرکێ پەروەردەکرنا وی ب ستۆهێ خوە ڤە دگریت، و پێداگیریێ دکەت کو زانستێن ئۆلی بخوینت، بەری کو پەیوەندیێ ب خوێندنا فەرمی ل ئامێدیێ بکەت.
ڤێ چەندێ هەڤگرتنەک د ناڤبەرا کەلتوورێ ئۆلی و زانینا نووخواز دا ئافڕاند، کو پاشتر ڕەنگڤەدان ل سەر کەسایەتییا وی یا هزری و ئەدەبی چێکر.
ئەنوەر مایی دەستپێکا ژیانا خوە یا کریاری وەک مامۆستا دەستپێکر، پاشی وەک فەرمانبەر د دەزگەهێن دەولەتێ دا کارکر.
گرنگترین ویستگەهێن کارکرنا وی دەڤەرا شێخان بوو. ئەو ل وێڕێ ژ نێزیکڤە ئاشنایی کوردێن ئێزدی و ئۆل و داب، نەریت و باوەریێن وان دبیت و د پەرتووکا خوە دا ( الاکراد في بهدینان) بیاڤەکێ بەرفرەهـ ددەتە وان. ڤێ چەندێ وەکر کو کوردێن ئێزدی ب چاڤێ ڕێزێ تماشەی وی بکەن. لێ گرنگیدانا وی یا ڕاستەقینە ب دۆزا گەل و ولاتێ وی بوو. ئەو ژ زاڕۆکینیا خوە دیدەڤانێ ئەنجامێن جەنگان، پارچەکرنا کوردستانێ، کۆچبەرکرن و سۆتنا گوندان بوو. ڤێ چەندێ هۆشیاریەکا نەتەوەیی یا پێشوەخت ل با وی ئافراند و پالدا کو بچیتە د ناڤ چالاکیێن نشتیمانی دا.
د سالێن سیهان ژ چەرخێ بووری دا، پەیوەندی دگەل کۆمەڵا “خۆیبوون” پێکئینا، کو ئێک ژ گرنگترین ڕێکخراوێن نەتەوەیی یێن کوردی یێن وی سەردەمی بوو. هەروەسا پەیوەندی دگەل ھەژمارەیەکا کەسایەتییێن نشتیمانی ژ بنەمالا بەدرخانیان و کەسێن دی دروستکر، پاشی بوو ئەندام د پارتییا “هیوا”دا، کو د وێ قۆناغێ دا نوێنەراتییا بزاڤا هزری و نەتەوەیی یا کوردی ل باشوورێ کوردستانێ دکر. ئەو ئێک ژ ئەندامێن چالاک بوو د ناڤا وێ ڕیکخراوێ دا. وی کار ل سەر بەلاڤکرنا هشیاریا نەتەوەیی د ناڤ گەنجان دا دکر و هاندانا فێربوون و نڤێسینێ ب زمانێ کوردی دکر.
چالاکیێن وی یێن سیاسی ژ چاڤێن دەستەلاتدارێن ئێراقێ دوور نەبوون، لەوڕا چەندین جاران ڕاستی ڕاھێلان، چاڤدێری و دەستەسەرکرنێ بوو ژبەر پەیوەندییێن وی ب بزاڤا ڕزگاریخوازیا کوردی و پشتەڤانیکرنا وی بۆ شۆڕەشا بارزان ب سەرکردایەتیا مەلا مستەفا بارزانی. ئەنوەرێ مایی ژ ئەنجامێ وێ ڕاهێلانێ نەچار بوو پەنایێ ببەتە بەر کوردستانا باکوور. ئارمانجا وی بەری بهێتە دەستەسەرکرن ل مۆسل ئەو بوو، کو پەیوەندییێ ب بارزانی یێ نەمر بکەت ل کوردستانا ڕۆژهەلات. ئەو چەندین سالان د بن چاڤدێریا دژوارا دەستەلاتداران دا دەربازدکەت.
سەرەڕای مەرجێن ئەمنی و دووڤچوونێ، ئەنوەر مایی، دەست ژ پەیاما خوە یا سیاسی و کەلتووری بەرنەدا. ئەو ژ ئێکەمین ڕۆژنامەڤانێن کورد بوو کو باوەری ب ڕۆلێ پەیڤێ هەی د خزمەتکرنا دۆزا نشتیمانی دا. وی بزاڤکر کو کۆڤارەکێ یان ڕۆژنامەیەکا تایبەت ب کاروبارێن کوردی دەربێخیت، لێ بارودۆخێ سیاسی ڕێگڕبوو ل بەرامبەر بجهئینانا ڤی پرۆژەیی.
وی گۆتار و هۆزانێن خوە د چەندین ڕۆژنامە و کۆڤارێن کوردی و عەرەبی دا بەلاڤکرن، ل پێشیا وان کۆڤارا “هاوار” کو ل دیمەشق ب سەرپەرشتیا میر جەلادەت بەدرخان دەردکەت، زێدەباری کۆڤارێن “گەلاوێژ” “ڕۆناهی” ” ھەتاو ” “الزمان” ” الشعب ” یا چینی ” پراڤدا ” یا سۆڤیەتی و یێن دیتر. نڤێسینێن وی ب هەڤگرتنا هەستێ نیشتیمانی و شێوازێ ئەدەبی یێ ڕەسەن دهاتنە نیاسین، هەروەسا ل سەر کەلەپوورێ کوردی، ئەدەب، دیرۆك، و دۆزێن ڕزگاربوونا نەتەوەیی دنڤێسی.
پشتی شۆڕەشا 14ێ تیرمەھێ ل سالا 1958ێ، دەرگەهێن نوو یێن کارێ کەلتووری و سیاسی ل پێشیا وی ڤەدبن. ئەو ل بەشێ کوردی د ئێزگێ بەغدایێ دا کاردکەت و دبیتە ئەندام د ئێکەتییا تۆڕەڤانێن ئێراقی و سەندیکا ڕۆژنامەڤانان دا.
ئەنوەر مایی ل سالا 1959ێ د ناڤ شاندەکێ جەماوەریێ ئێراقی دا دهێتە هنارتن بۆ کۆمارا چین یا مللی. ئەو ل وێرێ سیمینارەکێ ل سەر گەلێ کورد و دۆزا وی پێشکەشدکەت، و ڕۆلەکێ مەزن د ناساندنا کەلتوور و دیرۆکا کوردی دا ل سەر ئاستێ نیڤدەولەتی دگێڕیت.
د وێ قۆناغێ دا، ئەو ژ ئێکەمین ڕووناکبیران بوو کو پشتی دامەزراندنا پارتییا دیموکرات یا کوردستانێ پەیوەندیێ ب وێ ڕێکخراوێ دکەت، و پشکداری د چالاکیێن وێ یێن سیاسی و ڕاگەهاندنی دا دکەت، و وەک بەڕەڤانەکێ ڕێبازا وێ چالاکانە، هەتا هەلبوونا چریسکا شۆڕەشا ئەیلوولێ ل ساڵا 1961ێ خەباتێ دکەت.
دگەل دژواربوونا شەڕێ چەکداری د ناڤبەرا حکومەتا ئێراقێ و شۆڕەشا کوردی دا، ژیانا خوە یا سڤیل دهێلیت و پەیوەندیێ ب ڕێزێن پێشمەرگەی ڤە دکەت. د ناڤ شۆرشێ دا و ب مفا وەرگرتن ژ سەربۆرا وی یا کەلتووری، ئیداری و پەیوەندیێن وی یێن بەرفرەهـ د ناڤبەرا خەلکێ دەڤەرێ دا، ژ لایێ سەرکردەیێ نەمر مەلا مستەفا بارزانی ڤە، ئەرکێن سیاسی و ئیداری ل دەڤەرا بەهدینان پێ دهێنە سپاردن.
ئەنوەر مایی، ب تنێ ب نڤێسینێ قایل نەبوو، لێ چەک ژی دگەل هەڤالێن خوە هەلگرت، و بەردەوامبوو د ئەنجامدانا ئەرکێ خوە دا، هەتا کو د ڕۆژا 22ێ خزیرانا 1963ێ ل گوندێ ئەرەدنا ل دەڤەرا بەهدینان، د دەمێ ئەنجامدانا ئەرکێن خوە یێن نشتیمانی دا شەهید بووی، دا کو ببێتە ئێک ژ ئێکەمین تۆڕڤان و ڕۆژنامەڤانێن کورد ئهوێن مۆرا خامەی و خوینا خوە ل پێخەمەتی ئازادییا کوردستانێ دا تێکەلکری.
ئەنوەر مایی چەندین سالۆخەت پێکڤە کۆمکربوون. ئهو مامۆستا، ڕۆژنامەڤان، هەلبەستڤان، دیرۆکنڤێس، خەباتکار و سیاسی بوو. وی جهەکێ تایبەت د مێژوویا بزاڤا نشتیمانییا کوردی دا گرتیە. نڤێسینێن وی نە ب تنێ دەقێن ئەدەبی بوون، بەڵکو دەربڕین بوون ژ ئێش و ئازارێن گەلەکی بندەست، بانگەوازبوون بۆ ئازادی و کەرامەتێ، و باوەریبوون ب مافێ مرۆڤێ کورد بۆ ژیانەکا سەربلند.
تەڤی دەربازبوونا پتر ژ شێست سالان ل سەر شەهیدبوونا وی، هەتا نوکە بیرهاتنا وی د ناڤ هش و وژدانا نشتیمانی دا یا ساخە. ئهو ژ هەژی وێ چەندێ یە، کو بەرهەمێن وی دووبارە بهێنە بەلاڤکرن، گۆتار و هۆزانێن وی بهێنە کۆمکرن، و ناڤێ وی ل سەر دەزگەهێن کەلتووری و پەروەردەیی بهێتە دانان، وەک ڕێزلێنانەک بۆ بەخشینێن وی یێن مەزن د بوارێن هزر، ڕۆژنامەڤانی و خەباتێ دا.
ئەنوەر مایی ئێک بوو ژ وی نڤشێ، ڕێ ل پێشیا بزاڤا نشتیمانییا کوردی یا هەڤچەرخ دا خوەشکری، هاریکار بوو د بنەجهکرنا بنەمایێن ڕۆژنامەڤانییا نشتیمانییا کوردی. وی کەلتوور، ئەدەب و خەبات پێکڤە گرێدان، لەوڕا ژ هەژییە، کو ناڤێ وی مینا ئێک ژ پێشەنگێن ڤەژینا هزری و سیاسی ل کوردستانێ بھێتە نیاسین، و ببیتە هێمایەک ژ هێمایێن وەفاداریێ بۆ وێ دۆزا کو د پێخەمەت دا ژیای و د پێخەمەت دا سەرێ خوە دانای.
