گهلەک سهرپێهاتیێن دلئێش و دلشهوتی د ناڤا چهکدارێن پەکەکێ دا پێک هاتینه. ب گوتنا ئۆجەلانی، ۱٥ هەزار کچ و کور د ناڤا پەکەکێ دا ب دەستێ پەکەکێ هاتینە ژناڤبرن. دبێژن کو ئەڤ هەژمارە گەلەک زێدەرە. ب دەهان سەرکردەیێن پەکەکێ جارەکا دی ب تۆهمەتێن جودا جودا ب دەستێ چەکدارێن دی یێن پەکەکێ هاتینە کوشتن.
نوکە نەخاسمە پشتی “پرۆسەیا ترکیایا بێ ترۆر”، گەلەک کەسێن ب ئەڤینا وەلاتی ژ بۆ ئازادیا کوردستانێ و ژ بۆ دەستکەفتێن نەتەوەیی کەفتینە ناڤا ڕێزێن پەکەکێ و دەرکەفتینە سەرێ چیایان، پشتی ڕاستیا پەکەکێ دێتین، ێدی دەم درەنگ بوو. چێدبت هندەکان خوە ڕزگار کربە، لێ پڕانیا وان یان بێدەنگ مانە و یان ژی هاتینە کوشتن.
ئۆجەلان د هەڤدیتنەکا خوە دا بەحسێ ڤێ ڕوودانێ دکە. گوٹنێن ئۆجەلانی د ڤێ دەربارێ دا بووینە پرۆتۆکۆل ژی. ئۆجەلان دبێژە: “د سالا ۱۹۹۲ێ دا، (جەمیل باییک) ۱۷ کادرۆ د شکەفتەکێ دا کوشتن، ژ بەر کو ئەو بریندار بوون و ژ بۆ کو ئەو نەهێن گرتن. ل بارەگەهی، وی ۱۳ کادرۆ ب هێجەتا پاراستنا دیسیپلینێ کوشتن.”
نوکە هندەک د ناڤا پەکەکێ دا بەحسێ سەرپێهاتیان دکەن و د میدیایا جڤاکی دا بەلاڤ دکەن. ئەڤ نڤیسە ژی ئێک ژ وانە.
جەمیل باییک و ۱۷ گەریلایێن بریندار
هاڤینا ۱۹۹۲ێ، ل گەلیێن کەڤری و خوێنی یێن حەفتەنینێ. دەما کو ڕۆژ دچوو ئاڤا، چیا بوون برینەکا سۆر. هەناڤێ شکەفتێ جەمدی بوو؛ کەڤرێن تەڕ، دووکەلا باروودێ و نالین… ۱۷ دلێن جوان ل وێرێ بریندار بوون. هندەکان لنگ و پێ یێن خوە ژ دەست دابوون، هندەکان د سنگێ خوە دا کون هەبوون؛ بێهنا وان چک بوو. هەموویان ب هەمان خەون چووبوون چیایان: ئازادی، وەکهەڤی، ڕوومەتا جڤاکی و گەل. ئەو ژ هە مبێزا دایکێن خوە هاتبوون؛ ڕۆناهیا زارۆکینیێ هێژ د چاڤێن وان دا بوو، لێ نوکە ئەڤ ڕۆناهیە وندا دبوو.
کورکەک، چێدبت ب ناڤێ ڕۆژهات، چێدبت ب ناڤێ بێریڤان – ناڤ هەر چی بت تێنە ژبیرکرن – دەستێ خوە درێژی هەڤالێ خوە کر: “هەڤال… ئاڤ… دایکا من…” وی ب ناڵینەکێ گوت. کچا ل کێلەکا وی، پرچا وێ ب خوێنێ سور بووبوو، بزاڤ کر کو ب ددانێن خوە یێن گرتی ب کەنت: “ئەم دێ تەحەمول کەین، هەڤال… هەڤالێن مە دێ مە نەهێلن…”
لێ ئەوێن هاتین نە هەڤال بوون.
زەلامێ کو ل بەر دەری وەک سیەکێ ڕاوەستیا کو جەمیل باییک بوو. ڕوویێ وی کەڤری بوو، چاڤێن وی ڤالا بوون. وی چەک د دەستێ خوە دا گرتبوو و ل پشت وی چەند زەلامێن دل تژی هەبوون. ل برینداران نێڕی. د چاڤێن وی دا دلۆڤانی نەبوو؛ تەنێ حسابەکێ سار. هەر تشت دکارن ژ بۆ پارتیێ بهێتە فیداکرن. هەر تشت.
“هەکە ئەو بهێنە گرتن، ئەو دێ ئاخڤن،” وی ب دەنگەکێ نزم و قەرسی گوت. “هەکە ئەو بئاخڤن، هەر تشت دێ بقەدە. پارتی دێ بقەدە. تێکۆشین دێ بقەدە.”
کچا جوان سەرێ خوە بلند کر؛ چاڤێن وێ تژی ڕۆندک بوون :
“هەڤال… ئەم دێ نەئاخڤین… مە سوەند خواریە… مە ل ڤێرێ بهێلن… ئەم دێ باش بین…”
لێڤێن باییکی چکبوون – ئەڤە نە کەنی بوو، ئەڤە لەرزینەک بوو.
پاشان وی فەرمان دا. بێدەنگ. زەلام کەفتنە ناڤدا. چەک تەقیان، ئێک ب ئێک. ب هەر گولەیەکێ ڕا قێڕینەک بێدەنگ بوو، هیڤیەک ڤەمریا. زارۆکێ دایکەکا دی بێدەنگ بوو. ئەڤینەکا کورت هاتە بڕین. شکەفت تژی ڕۆندک و خوین بوو. باییکی گولەیا داویێ هاڤێت؛ ژ یا هەر ب بچووکتر ڕا، زارۆکی هێژ بێهنا خوە ددا و ب پارانڤانەکا داویێ د چاڤێن وان دا. وان تێکەلی یا چاڤان دانا. لێڤێن زارۆکی لڤین: “چما… هەڤال… چما؟”
باییکی بەرسڤ نەدا. ئەو تەنێ پاشڤە زڤڕی. ل پشت وی ۱۷ کەلەخێن بێگیان، ۱۷ ژیانێن کورتکری، خەمگینیا بێداوی یا ۱۷ دایکان هەبوون.
سال دەرباز بوون. ۱۹۹۹. د هۆجرەیا ئیمڕالیێ دا، زەلامەکێ زنجیرکری ئاخڤی. ئۆجەلان د ژۆرا ڤەکۆلینێ دا بوو، ڕوو ب ڕوویێ دەولەتێ بوو. وی ئیعتراف کر و ئعیتراف کر دا کو خێرا خوە ب دەست بێخت. دەما بابەت بەر ب باییکی ڤە چووی، وی دەست ب ئیعترافێن خوە کر:
“د سالا ١٩۹۲ێ دا، د شکەفتەکێ دا، وی (جەمیل باییک) ۱۷ کادرۆ کوشتن ژ بەر کو ئەو بریندار بوون و ژ بۆ کو ئەو نەیێن گرتن. وی هەروەسا ۱۳ کادرۆ ل بارەگەهی کوشتن دا کو دیسیپلینێ بپارێزت.”
ئەڤ گوتنە هاتنە تۆمارکرن. ئەڤ گەهشتنە ڕۆژنامەیان. وان دلێن مرۆڤان شکاندن.
ئەو ۱۷ جوانێن د شکەفتێ دا هێژ دیارن کو ل ور درێژکری نە. دەما کو با لێ ددت، نالینێن وان دهێنە بیستن. دایکێن وان هێژ دگریێن. و پرسیار هەر ئەوە: ئەڤە ژ بۆ ئازادیێ بوو؟ یا ژی ژ بۆ هێز و دیسیپلین و ترسا ئێک مرۆڤی؟
جەمیل باییک هێژ ل چیایانە. ئەو هێژ ل سەر “دیسیپلین” و “پارتیێ” دئاخڤت. لێ تاریا وێ شکەفتێ وی دشۆپینت. هەفدە جوتێن چاڤان ب شەڤ ل وی تەماشە دکەن و ب دەنگەکێ نزم دبێژن:
“تە ئەم کوشتین، هەڤال… ب ڕاستی ژ بۆ ئازادیێ بوو؟ یا ژی ژ بەر کو دلێ تە جەمیدی؟”
بەرسڤ نینە. تەنێ قێڕینا بێدەنگ یا چیایان. و نڤڕینا هەری گران کو ڕێبەرەک، ئاپۆ، ل دژایەتیا ئاژەڵێ کو وی بخوە ئافراندی دبێژت.
دووانزدە دل هێژ ل ور لێ ددن. ل چیایان. د ویژدانی دا. هەر و هەر.
تێبینی: ئەڤ نڤیسە ژ ئێکس ژ مورولگەن هاتیا وەرگرتن. ژ تورکی هاتیا وەرگێڕان.
