ئەردۆگان و خەونا ژناڤبرنا  پەیمانا لوزان

بێ گومان پشتی شکەستنا ئمپراتوریا عوسمانی د شەرێ جیهانیێ ئێکێ دا، و ب تایبەتی پشتی ئیمزاكرنا پەیمانا سایکس-پیکو، تورکیا عوسمانی ژ ھەڤ بەلاڤە بوو. لێ پشتی  نەرازیبوونا هندەك ئەفسەرێن ئمپراتوریا عوسمانی كو ل دژی ھەڤپەیمانان بەرخوەدان دكر،  بەرخوەدانا وان ئەفسەران  هەڤپەیمانێن سەرکەفتی د شەری دا نەچار کرن كو پەیمانەکا دی بناڤێ پەیمانا لوزان ئیمزا بكن.

 هەر چەندە ژ بۆ تركیەیێ پەیمانا لوزن باش بوو و گیان داڤە تركیەیێ و ماف دا وێ كو کومارا خوە ن ناڤێ (كۆمارا تركیەیێ) دامەزرینن، لێ بەلێ دیسان  بە شەک مەزن ژ ئاخا ئمپراتوریا عوسمانی ژ دەست دا. د ڤێرێ دا ئالیگرێن پارتا کەمال ئاتاتورک پەیمانا لوزان بۆ خوە دکەنە سەرکەفتنەک مەزن و  دبێژن مە ترکیە نەجات دا ژ ناڤ چونێ و ەک پیروزیەک مەزن ژ خوە را دبینن.

    لێ ئەردۆگان و هندەک شوفینێن ترک پەیمانا لوزان وەکی شکەستنەک ژ بۆ ترکیەیێ دزانن.  هەتا ئەردۆگان د ھەڤپەیڤینەکا خوە دا  سالا 2016ێ دبێژە: ” پێدڤی بوو وان ئەفسەرا زێدەتر بەرخوەدان کربا حەتا ئاخا مە هەمی دستاند. چاوا هون دکارن بێژن لوزان پیروزی بوو ژ بو ترکیێ؟ نها هەرە سەر دەریایا ئیجە و بکە هەوار ئەو گراڤێن یونانێ هەمیا دێ گوھ ل دەنگێ تەبە، ئەو گراڤ هەمی یێن مەبون و ل پەیمانا لوزان ژ مە وەرگرتن. ما ئەڤە ژبیرا وە چویە؟ ئەڤە چ پیروزیە هەکە شاندەیێ دانوستاندنێ   ژێهاتی  با و باش دانو ستاندن کربان نها مە ئەڤ هەمی ئاریشە نەدبون.”

 ئەردۆگان د رونشتنەکێ دا ژی د گەل سەرۆکومارێ یونانێ شنیشک گوتبوو: ” پەیمانا  لوزان پێدڤی پێدا چونێیە”، بابەتەک کو چو کەسی ئەو هزر نەدکر كو ئەردۆگان ڤێ پرسێ د وێ جڤینێ دا بینە رۆژەڤێ. لێ سەرۆکومارێ یونانێ بێی خوە تێک بدە د بەرسڤێ دا گوتبوو: “ئەز ناخوازم ل سەر پەیمانا لوزان گەنگەشێ بکەم. من دڤیا ئاماژە ب ڤێ هندێ ژی بکەم کو پارێزگەھا ئەسکەندەرون ژی دابویە سوریێ بەلێ ل شەرێ جیهانیێ دویێ دا 1939ێ فەرەنسا وەکی بەرتیل دایە ڤە ترکیەیێ داكو د شەری دا ترک پشتگیریا ئەلمانیا نەکەت، د وی چاخی دا سوریا دبن دەستێ  فەرەنسا دا بوو.

 پشتی پەیمانا لوزان ژی، ترکیێ تم و تم هەول ددان  ولایەتا مووسل و سلێمانیێ ل عێراق و حەلەب و ئێدلب ل سوریێ  بینیتەڤە  سەر ترکیێ و داویێ ئنگلستان و ترکیە گەهەشتنە رێکەتنەکێ کو 25 ژ سەدێ بەرهەمێ نەفتا کەرکوک  بدەتە ترکیەیێ. ژ لایەکێ دیڤە ترکیێ پروپاگەندە دکرن و دگوت ئێک ژ مەرجێن پەیمانێ ئەوە کو هەکە دەولەتا عێراق ئان سوریێ نەشیان خوە برێڤە ببەن و بەرەڤ نەمانێ چون، د وی چاخی دا مافێ ترکیایێ یە ڤان ولاتان بگریتەڤە. هەر وەسا ترکیا و دەولەتمەدارێن وێ جار ب جاران داخویانی دان کو  دەمێ پەیمانا لوزان 100 سالە  یانی هەتا سالا 2023ێ یە و پشتی وێ مافێ ترکیەیێ یە راپرسیێ ل وان دەڤەرا بکە و بزرینیتە ڤە سەر ئاخا خوە، هەکە خەونا وان بو چو سەر.

 لەوما نھا ترکیە گەلەك دخەبتە كو   ئاریشا بو سوریایێ و عێراقێ چێکە دا  وێ پلانێ بەتە سەر  ئەو ژی داگیرکرنا ڤان دەڤەرا و دەرکرنا خەلکێ رەسەنێ وان دەڤەرا و جێگیرکرنا تورکمان و عەرەبێن  جیهادی.

 بەس پا تو دبێژی ئەردۆگان بگەهیتە وان خەونان؟ ژلایەکی  دچیتە ئازربایجان ب ناڤێ ترکاتیێ وهەر وەسا ژ بۆ گەهەشتنا مەرەما خوە ئامادەیە ئەڤ ئەرمەنیێن ماین ژی کومەڵکوژ بکە هەکە بشێن و بو بچیت سەر.

بەس باوەر ناکەم رووسیا ب هەبوونا ترکیەیێ ل قەفقازێ رازی بە، نەمازە پشتی ئەردۆگانی کومەکا ئسلامیێن تەفکیری و توندرو ئیناینە شەرێ ئەرمەنستانێ.  گومان هەیە کو بئینانا ئسلامیێن توندرو کارتێکرنەکێ ل سەر خەلکێ ئازربایجان هەبە، چونکی ئازربایجانی مەزهەبێ وان شیعەیە و ئەو ئسلامیێن ئەردۆگان ڤرێکرین هە می سونی نە و ڤێکناکەن، بەس  چیچێنی و کرگیزی بسلمانێن سونی نە و سەر ب رووسیا فدرالی ڤەنە،  بێ گومان دکارن  کارتێکرنەکا خراب ل سەر خەلکێ وان  گەلا  هەبە و سەرۆكێ رووسیایێ، پوتین، ڤی چەندێ باش دزانە لەوما رووسیایێ هەر زوو  نەرازیبوونا خوە ب هاتنا ئسلامیێن توندرو  بو شەرێ ئەرمەنستانێ دیار کر.

 یاری یا گەرم دبە بزانین کا کی یاریکەرەکێ باشە.

نەوزاد بەرواری
نێرین / شیرۆڤە